SMART doelen: is dat oplossingsgericht?
Afgelopen dinsdag gaf ik een training aan een groep van 45 studiebegeleiders van een Hogeschool. Eén van hen stelde op een bepaald moment een vraag die ik wel vaker krijg: zijn SMART doelen oplossingsgericht te noemen?
Er zitten wat mij betreft zeker overeenkomsten tussen een oplossingsgerichte doelformulering en een SMART doelformulering. Veel aspecten van SMART doelen zullen in een oplossingsgericht gesprek aan de orde komen.
Vooralsnog denk ik dat het proces van SMART-doelen stellen in de kern verschilt van het proces van oplossingsgericht doelen stellen in de mate waarin het intrinsieke of extrinsieke motivatie aanwakkert.
Een SMART doel werkt vanuit een controlerende en beoordelende uitgangspositie: we moeten wel kunnen controleren of het doel behaald wordt. Dat appelleert meer aan extrinsieke motivatie dan aan intrinsieke motivatie, want er wordt beoordeeld en gemeten.
Een oplossingsgerichte doelformulering werkt vanuit een onderzoekende en autonomieversterkende uitgangspositie: hoe zou je willen dat het wordt? hoe ziet beter eruit? waaraan merk je dat het beter gaat? Wat levert je dat op? Wat maakt het mogelijk voor je als de gewenste situatie er is? Dit soort vragen appelleert aan intrinsiek motivatie.
De reden om SMART doelen te willen stellen is vaak dat men niet wil dat de doelen vaag blijven en dat is een prima uitgangspunt. Het controlerende aspect van de SMART aanpak (meetbaar, tijdgebonden) kan de aandacht verleggen van de intrinsieke motivatie om een doel te bereiken naar een extrinsieke motivatie om te voldoen aan externe eisen/verwachtingen. En het stellende karakter van een SMART doel is niet eens een garantie dat het doel beter bereikt gaat worden. Kijk maar naar de wilskracht paradox:
Wat denk je dat beter werkt om je doel te bereiken bereidwilligheid of vastbeslotenheid? En wat werkt beter je afvragen of je iets wilt bereiken of je voornemen om iets te gaan bereiken?
Ibrahim Senay (University of Illinois) onderzocht dit en kwam tot de verrassende conclusie dat een vragende geest (bereidwillig) beter werkt om je doel te bereiken dan een vastbesloten geest! Door proefpersonen zinnetjes te laten opschrijven die begonnen met “ik zal…” of met “zal ik…?” bracht hij proefpersonen in een verkennende, vragende mindset of juist in een vastbesloten mindset.
Uit diverse onderzoeken bleek telkens weer dat de proefpersonen die een verkennende, vragende, bereidwillige mindset hadden beter presteerden om een doel te bereiken dan de proefpersonen die een vastbesloten mindset hadden.
Dit klinkt paradoxaal, nietwaar? Waarom zou het uiten van je vastbeslotenheid om iets te bereiken contra productief werken?
Senay denkt daar het volgende over: vragen refereren aan mogelijkheden en vrije keuze. Stellingen refereren aan verplichting en dwang. Als mensen over vragen nadenken, versterken ze daarmee hun gevoel van autonomie en intrinsieke motivatie. Uit de self determination theory weten we dat om intrinsieke gemotiveerd te zijn om een doel te bereiken, er moet worden voldaan aan drie basisbehoeften, waaronder een ervaren vrije keuze en autonomie.
Vragend werkt dus beter dan stellend. Dat past naadloos bij de oplossingsgerichte aanpak van onderzoeken en vragen.
0 reacties:
Een reactie plaatsen